Introvert in een extraverte wereld: ‘Ik twijfelde of ik journalist kon worden’

Wil je dit verhaal liever in de vorm van een tijdschrift lezen? Klik dan hier.
Luister je liever naar de tekst? Klik dan hier.


De journalistiek lijkt in eerste instantie een extraverte wereld. Redactievergaderingen, verhalen pitchen en nieuwe mensen ontmoeten – het is niet de eerste plek waar je een introvert zou plaatsen.

Wat ben je stil? Waarom laat je niet meer van jezelf horen? Is er misschien iets?

Het zijn vragen die de meeste introverten wel kennen. Dat weet ik maar al te goed, want ik ben zelf introvert. Als kind wilde ik na een lange schooldag het liefst alleen zijn. Ik ging een rondje fietsen of las voor de honderdste keer mijn favoriete boek. Nu ik drieëntwintig ben is dat niet anders. Ik vind het leuk om onder de mensen te zijn, maar het vraagt veel van mijn energie.

Toch wilde ik niets liever dan journalist worden. Een beroep waarvoor sociaal contact juist belangrijk is. Vier jaar geleden begon ik aan de opleiding. Ik schreef mooie verhalen en haalde goede cijfers. Het viel wel op dat ik weinig zei in de vergaderingen, en niet zo makkelijk op anderen afstapte. Een van de docenten zei daar iets van. Volgens haar kon ik een hele goede journalist worden, maar ik moest wel mijn houding veranderen.

Introvert of extravert
Om te beginnen is het goed te weten wat introversie precies is. Introverte mensen hebben een voorkeur voor weinig prikkels. Ze zijn rustig, denken veel na en kunnen goed alleen zijn. De term ‘introversie’ werd in 1921 geïntroduceerd door de psychiater Carl Gustav Jung. Hij benadrukte gelijk dat niemand volledig introvert of extravert is. Het gaat om een spectrum. Aan de ene kant staat introversie, en aan de andere kant extraversie. Vrijwel ieder mens beweegt zich in de ruimte daartussen, maar voelt een natuurlijke voorkeur voor een van de twee.

Als je wilt weten waar jouw voorkeur ligt, kan je een persoonlijkheidstest doen. Een bekend voorbeeld is de Big Five. Dit model onderscheidt vijf persoonlijkheidsdimensies: extraversie, vriendelijkheid, zorgvuldigheid, emotionele stabiliteit en autonomie. Een extravert persoon wordt omschreven als spraakzaam, expressief en spontaan. Een introvert persoon als weinig spraakzaam, gereserveerd en gesloten. Dat klinkt misschien stereotyperend, maar volgens hoogleraar Persoonlijkheidspsychologie Boele de Raad ligt het genuanceerder. ,,Een introvert is pas echt gesloten als hij ook een gebrek aan vriendelijkheid en zorgvuldigheid heeft”, vertelt hij.

Toch hebben nog veel mensen de indruk dat een introvert weinig sociaal is. De definitie in de Van Dale laat ook te wensen over: ‘In zichzelf gekeerd, weinig spraakzaam’. Dit hoeft niet zo te zijn, benadrukt onderzoeker en psychotherapeut Marti Laney Olsen in haar boek ‘Introvert’. Zij schrijft dat introverten prikkels op een andere manier verwerken. Introverten halen energie uit hun innerlijke wereld en moeten hun sociale contacten in balans brengen met de tijd die ze alleen zijn. Maar als ze zich op hun gemak voelen en uitgerust zijn, kunnen ze zeker spraakzaam zijn.

Introvertencoach Marloes Bouwmeester beaamt dit. ,,Introverten vinden sociaal contact net zo leuk als anderen. Ze hebben alleen tijd nodig om bij te komen. Veel van hen voelen zich het prettigst bij een-op-eencontact.”

Is er iets?
De journalistiek kan daarom een uitdaging zijn. Journalisten ontmoeten veel nieuwe mensen en werken vaak in redactieverband. Ze moeten hun verhalen pitchen bij collega’s en opdrachtgevers. Niet altijd makkelijk voor introverten. Zij lopen − door de kenmerken van hun persoonlijkheid − het risico dat ze niet genoeg van zich laten horen.

Daar weet ik alles van. Keer op keer kreeg ik tijdens projecten te horen dat ik dit moest verbeteren. Ik bleef te veel op de achtergrond, terwijl mijn klasgenoten altijd iets te vertellen hadden. Een enkele keer had dit zelfs invloed op mijn beoordeling. Mijn werk was een negen waard, maar doordat ik niet genoeg inbreng had, werd het een zes.

Voormalig student Ilona Braat herkent dit. Zij studeerde in 2021 af aan de Fontys Hogeschool voor Journalistiek. ,,Ik ben introvert. Tijdens de opleiding had ik daar zelf geen last van, maar de docenten beoordeelden er wel op”, zegt Braat. ,,Als ik een opdracht gewoon goed had gemaakt, kreeg ik te horen dat ik niet aanwezig genoeg was. Of meer van mezelf moest laten zien. Ik probeerde daar niet naar te luisteren. Ik ben niet haantje de voorste. Dat ben ik nooit geweest. Maar dat staat los van of ik een goede journalist kan zijn.”

Voormalig student Maartje Groenen deed haar reflectie-onderzoek naar het beeld dat de journalistiek heeft van introversie. ,,Op de opleiding zeiden docenten altijd dat ik te stil was”, vertelt ze. ,,Mijn mentor vroeg zelfs of ik niet beter iets anders kon gaan doen. Ik had zelf ook twijfels, maar die verdwenen toen ik stage liep bij een tijdschrift. Daar kreeg ik de tijd om een verhaal uit te werken. Het hoefde niet dezelfde dag af, zoals bij een nieuwsbericht. Toen dacht ik: dit is ook journalistiek. En dit past wel bij mij.”

Groenen trok de conclusie dat de opleiding te negatief denkt over introversie. ,,Het wordt door docenten al snel als een probleem gezien. Alsof iedereen haantje de voorste moet zijn. Maar dat hoeft niet. Introverte studenten hebben weer andere kwaliteiten, die goed van pas komen als journalist.”

Zelf ging ze na het behalen van haar diploma aan het werk als redacteur bij NPO Kennis. ,,Dat was mijn droombaan. Ik vond het werk heel interessant, maar ook wel hectisch. In de vergaderingen moest ik anderen onderbreken om aan het woord te komen. Dat lukte vaak niet. Later kreeg ik dan wel te horen dat ik te stil was.” Uiteindelijk nam ze ontslag. ,,Ik had behoefte aan meer rust. Dat had niet alleen met het werk zelf te maken. Ik had een jaarcontract, en wilde meer zekerheid. Nu werk ik bij het tijdschrift PlusOnline. Van mijn introverte karakter merk ik hier weinig.”

In gesprek
Ik zou willen dat ik al net zo ver was als Groenen, maar de realiteit is dat ik best onzeker ben. Ik ging daarover in gesprek met introvertencoach Karolien Koolhof. ,,Als jong meisje kreeg ik al te horen dat ik te introvert was”, vertelt Koolhof. ,,Op school vond men dat ik niet zichtbaar genoeg was. Ik kreeg een vwo-advies, maar de docent raadde mijn ouders aan de havo te kiezen. Omdat ik anders ‘onder zou sneeuwen’. Hoe ik was als persoon, was blijkbaar niet genoeg.”

Na de middelbare school studeerde Koolhof Journalism & New Media aan de Universiteit van Leiden. ,,Tijdens de opleiding merkte ik weinig van mijn introverte karakter. De meeste klasgenoten waren ook aan de stille kant. Dat veranderde toen ik een baan kreeg bij het Algemeen Dagblad. Die redactie bestond uit ervaren journalisten. Degene met het beste verhaal kreeg de voorpagina. Ik deed mijn best om goed mee te draaien. In de trein las ik het nieuws en bedacht ik onderwerpen. Voordat de vergadering begon, wist ik al precies waar het over zou gaan. Zo kwam ik niet voor verrassingen te staan. Toch kreeg ik in een functioneringsgesprek te horen dat ik stil was.”

Ze probeerde extraverter te worden. ,,Het was alsof ik nog bepaalde vaardigheden miste. Dan moest ik die maar leren, dus begon ik met de opleiding Creatief Leiderschap. Ik dacht dat ik moest veranderen, maar gaandeweg kwam ik erachter dat dit niet zo is. Ik moet iets juist op mijn manier doen en aandacht besteden aan mijn kwaliteiten. Inmiddels heb ik mijn eigen praktijk. Introverten die tegen dezelfde problemen aanlopen, kunnen bij mij terecht.”

Introversie als kracht
De Nederlandse schrijver en journalist Liesbeth Smit is deskundige op het gebied van introversie. ,,Ik zag mezelf altijd als een naar buiten gekeerd persoon”, vertelt ze. ,,Ik kon me goed redden in gezelschap. Wel had ik een onbestemd gevoel. Een soort ongemak. Dat kwam vooral op in situaties met veel mensen. Toen ik voor een website over psychologie werkte, kwam de term introversie vaak voorbij. Ik verdiepte me in de betekenis, en wat bleek: ik ben zo introvert als maar zijn kan.”

,,Vanaf dat moment werd het helder. Ik kreeg altijd van werkgevers te horen dat ik aan de stille kant was. Dat begreep ik niet. Ik was toch hard aan het werk? Ik deed zelfs meer dan de collega die altijd aan het woord was. Maar niet iedereen is zoals ik. Er zijn mensen die zichzelf wel graag laten zien en horen, dat zijn extraverten. En dan zijn er introverten, die liever op de achtergrond blijven. Tenzij ze zich echt op hun gemak voelen.”

Volgens Smit hoeft introversie geen probleem te zijn in de journalistiek. ,,Als je het benadert als een probleem, dan is het dat ook. Dan is het iets dat je moet veranderen. Dat hoeft niet. Een introvert moet zichzelf wel uitdagen en af en toe uit zijn comfortzone stappen. Bijvoorbeeld tijdens een vergadering. Het is goed om een passie te hebben voor je werk. Dan wil je er vaak wel over vertellen, of je dat nu spannend vindt of niet.”

,,De journalistiek is juist geschikt voor introverten. Ze kunnen goed luisteren en nemen de tijd voor mensen. Ik denk dat ze hele goede onderzoeksjournalisten zijn. Introverten hebben een lange concentratieboog en kunnen zich echt vastbijten in een onderwerp.” Koolhof sluit zich daar bij aan. ,,Een van de belangrijkste aspecten als journalist is dat je oprechte interesse hebt in anderen. Dat is ook mijn drijfveer. Ik wil weten waarom mensen doen wat ze doen.”

Freelancen als introvert
Het werkveld van de journalist is de afgelopen decennia veranderd. Door de komst van het internet moet de journalistiek concurreren met sociale media. Veel redacties investeren in nieuwe technologieën en bezuinigen op personeel. Journalisten die geen vaste baan kunnen vinden (of dat niet willen), gaan zelfstandig aan de slag. Zij worden freelancer.

Een sociaal netwerk is vaak de belangrijkste bron van opdrachten voor een freelancer. Ze moeten dit netwerk onderhouden. Dit kan door contact te houden met medestudenten, bijeenkomsten te bezoeken en actief te zijn op sociale media. Voor introverten kost dit vaak net iets meer energie. Desiree Pennings kan daar over meepraten. Ze weet al van jongs af aan dat ze introvert is. Toen ze nog een vast contract had, kreeg ze al te horen dat ze te stil was. De stap om te gaan freelancen was dan ook spannend. ,,Ik was klaar met het werken op redacties”, vertelt Pennings. ,,In het begin was het werken als freelancer moeilijk. Ik moest een netwerk opbouwen, maar durfde niet eens een redactie te bellen. Ik regelde alles via de mail.”

Toch ging het steeds beter. Een aantal opdrachtgevers waren onder de indruk van Pennings. Ze bouwde een netwerk op en kreeg steeds meer klussen. ,,Nu kan ik zelfs goed rondkomen. Ik heb meer dan genoeg werk, en vind het nog leuk ook. Als je als introvert wil freelancen, moet je uit je comfortzone stappen. Maar als je dat doet en het is succesvol, levert dat juist rust op. Ik vind het heerlijk om niet meer elke dag naar een drukke redactie te gaan.”

Ook Smit werkt sinds een aantal jaar als freelancer. ,,Je zal mij niet snel meer op een redactie zien”, vertelt ze. ,,Ik vind het heerlijk om vanuit huis te werken. Als ik om tien uur ’s avonds wil schrijven en de volgende dag wil uitslapen, kan dat gewoon. Voor introverten kan freelancen een uitkomst zijn. Ze raken minder snel overprikkeld. Het is wel belangrijk om contact te blijven houden met collega-journalisten. Anders verlies je de aansluiting en leef je te veel in je eigen bubbel.”

Vertrouwen
Een groot deel van de tijd merk ik weinig van mijn introverte karakter. Een diepgaand gesprek of het uitwerken van een lang verhaal? Ik doe niets liever. Als ik eenmaal bezig ben, vergeet ik de rest van de wereld. Dat leverde vaak genoeg een mooie beoordeling op. Toch bleef ik onzeker. Als mijn klasgenoten na een dag vol sociale interactie nog even de stad in wilden, ging ik het liefst naar huis om bij te komen. Levert dat straks in het werkveld geen achterstand op?

Na het schrijven van dit artikel weet ik een ding zeker: de introvert heeft een plek in de journalistiek. En daarmee ik ook. Introverten zijn zelfs hard nodig. Ze zijn bedachtzaam en merken details op die anderen over het hoofd zien. Door hun kritische houding en lange concentratieboog kunnen ze een hoop bereiken.

Dat wil niet zeggen dat het makkelijk is. Als introvert moet je soms net iets harder je best doen. Of uit je comfortzone stappen. Het is ook aan het werkveld om introverten die ruimte te geven. Als hun collega’s begrijpen wat introversie inhoudt, kunnen ze daar rekening mee houden. Bijvoorbeeld door een introvert naar zijn mening te vragen in een vergadering. En niet te roepen dat hij maar wat meer van zichzelf moet laten horen. Want dat heeft volgens mij nog nooit iets goeds gedaan.

 

 

Verantwoording: waar komt de informatie in dit artikel vandaan?

Voor dit artikel heb ik interviews gehad met Liesbeth Smit, Boele de Raad, Karolien Koolhof, Maartje Groenen, Marloes Bouwmeester en Ilona Braat. Daarnaast heb ik gebruik gemaakt van de volgende schriftelijke bronnen:

– Arends & ’t Hof. (2020). De nieuwe journalist: Van traditioneel naar modern freelancen. Amsterdam University Press. Gebruikt voor informatie over de journalistieke arbeidsmarkt en het werk van een freelancer.

– Cain, S. (2012). Stil (12e druk). New York, Verenigde Staten: Crown Publishing Group. Gebruikt voor informatie over wat een introverte persoonlijkheid inhoudt.

– Olsen Laney, M. (2002). Introvert (6e druk). New York, Verenigde Staten: Workman Publishing Company. Gebruikt voor informatie over wat introversie is en hoe introverten prikkels verwerken.

– Smit, L. (2017). Ik moet nog even kijken of ik kan (6e druk). Amsterdam, Nederland: Nijgh & Van Ditmar. Gebruikt voor informatie over wat introversie precies is en de informatie over Carl Gustav Jung. Deze is bevestigd in een gesprek met Boele de Raad.

– Bleeksma, M. 6 tips om freelance journalist te worden. Gebruikt voor informatie over hoe je succesvol kan worden als freelancer.

Zonder deze interviews, boeken en artikelen had ik dit verhaal niet kunnen schrijven.